Een file is een rij langzaam rijdend of stilstaand verkeer.
In Nederland hanteert Rijkswaterstaat voor de verkeersinformatie de definitie dat een file een verzamelbegrip is van drie soorten stagnerend verkeer:
- langzaam rijdend verkeer: verkeer dat over ten minste 2 kilometer nergens harder rijdt dan 50 km/u, maar doorgaans wel sneller dan 25 km/u
- stilstaand verkeer: verkeer dat over ten minste 2 kilometer vrijwel overal minder dan 25 km/u rijdt
- langzaam rijdend tot stilstaand verkeer: langzaam rijdend verkeer over veelal wat grotere lengte met hierin op sommige stukken stilstaand verkeer.
De definitie van een file of congestie is niet eenduidig. In de perceptie van weggebruikers is soms al sprake van filevorming als de doorstroming wordt bemoeilijkt. Binnen Rijkswaterstaat wordt behalve bovenstaande ook andere definities gehanteerd. Zo is de definitie van een file die voor de dynamische route-informatiepanelen (DRIP) wordt gebruikt anders en ook die voor bijvoorbeeld statistische gegevens wijkt af.
Een veelvoorkomend verschijnsel is de zogenaamde harmonica-file, in Vlaanderen ook wel accordeonfile genoemd. Hiermee wordt een situatie over een langere afstand bedoeld waarin congestie wordt afgewisseld met vrij rijdend verkeer.
Inhoud |
bewerk Inwinning van informatie over files
In Nederland is Rijkswaterstaat belast met het inwinnen en bewerken van verkeersinformatie van het hoofdwegennet. De verspreiding wordt overgelaten aan zogenaamde service providers zoals de ANWB en de Verkeersinformatiedienst. Binnen Rijkswaterstaat vallen de werkzaamheden onder het VerkeersCentrum Nederland (VCNL) dat te Utrecht is gevestigd. Tot 1 juli 2005 was de inwinning voornamelijk handwerk, maar op die datum veranderde het inwinproces drastisch. Een nieuw systeem werd ingebruik genomen waarmee gegevens (intensiteit en snelheid) uit detectielussen in het wegdek rechtstreeks gebruikt kon worden om informatie over files te genereren. De detectielussen liggen op een groot aantal autosnelwegen in Nederland (in de Randstad ongeveer om de 500 meter, elders tenminste rond af- en toeritten).
bewerk Ranglijsten en historische gegevens
bewerk De eerste...
De eerste file (in Nederland) in de moderne periode ontstaat als gevolg van dagjesmensen die massaal op pad gaan. Het is dan 29 mei 1955, Eerste Pinksterdag. De file ontstaat op knooppunt Oudenrijn. Eerder al ontstonden er opstoppingen van karren en diligences die de steden inwilden. Hoewel het hier om fictie gaat beschrijft Couperus in 1889 een file in zijn boek Eline Vere.[1]
bewerk De drukste...
Op 8 februari 1999 werd de drukste ochtendspits tot nu toe genoteerd. Op het hoogtepunt stond er 975 km aan files, veroorzaakt door gladheid door een dik pak sneeuw. Ter vergelijking: op een gemiddelde werkdag staat er op de rijkswegen ongeveer 200 km file op het hoogtepunt van de ochtendspits. Dat betekent dat er dan op ruim 4% van het autosnelwegennet file staat.
bewerk Een dag zonder file...
Op zondag 30 december 2007[2] werd voor het eerst in 5 jaar geen enkele file geregistreerd in Nederland. De laatste keer dat zo'n dag voorkwam was op 30 maart 2002.
bewerk Top 50
Jaarlijks maken zowel Rijkswaterstaat als de VerkeersInformatieDienst een File Top 50, de VerkeersInformatieDienst publiceert daarnaast elk kwartaal een Top 10. Uit deze ranglijsten valt af te leiden voor welke knooppunten en afritten de meeste file staat. Dit wordt uitgedrukt in "filedruk" waarbij de lengte van de file vermenigvuldigt wordt met de duur. Een file die 5 minuten lang 3 km is en daarna 3 minuten lang 2 km levert dus een filedruk op van (5x3)+(3x2)=21 kilometerminuten (kmmin).
Door de verbeterde inwinning van midden 2005 is een trendbreuk ontstaan. Begin 2006 becijferde de VerkeersInformatieDienst deze voor de filedruk op 25%. De verwachting is dan ook dat het record van de drukste spitsen binnenkort cijfermatig zal worden gebroken.
bewerk Oorzaken
|
|
Files hangen samen met de toenemende behoefte aan vervoer, een karakteristiek verschijnsel van de 20e (en 21e) eeuw. Over de periode van 1985 tot 2005 steeg het aantal jaarlijkse reizigerskilometers ongeacht het vervoermiddel (in Nederland) met 35%.
In 2005 werd ruim driekwart van die behoefte ingevuld door de auto en slechts 11 % door het openbaar vervoer. Pogingen om de automobilist voor het openbaar vervoer te laten kiezen zijn tot op heden daardoor onvermijdelijk gestrand op capaciteitsgebrek. Alleen al de toename van de vervoersbehoefte (50 miljard kilometer sinds 1985) is bijna 2,5 maal de huidige invulling door het openbaar vervoer. Getuige hun keuze zien veel automobilisten files niet als een onoverkomelijk probleem, mits de reistijd er maar niet te lang van wordt. Uit het Woonkennis Jaarrapport 2007 blijkt bijvoorbeeld dat forenzen een baan dichter bij huis zoeken als ze te lang in de file moeten staan. Files hebben daardoor een zekere ingebouwde negatieve terugkoppeling: het verkeersaanbod neemt af bij toenemende vertraging, en neemt weer toe bij afnemende vertraging.
Files kunnen ontstaan bij:
- een verkeersaanbod dat groter is dan de capaciteit van de weg (bijvoorbeeld in de spitsuren);
- incidentele verstoringen in de doorstroming (veroorzaakt door bijvoorbeeld ongevallen, pech, wegwerkzaamheden, gladheid of slecht zicht)
bewerk Oplossingen
Het fileprobleem kan worden verkleind door het wegnemen van de oorzaken, dus:
- vermindering van het verkeersaanbod;
- aanleggen van meer wegen;
- vergroting van de doorvoercapaciteit van de weg;
- vergroting van de opnamecapaciteit van de bestemmingen;
- wegnemen van verstoringen in de doorstroming;
- wegnemen van verstoringen in de aandacht van bestuurders;
Bij 1: De Nederlandse overheid richt zich voor de regulering van het verkeersaanbod onder andere op het kostenaspect (spitsheffing, kilometerheffing). Verondersteld wordt dat automobilisten alternatieven kiezen als het autogebruik duurder wordt. Hierover bestaat discussie omdat er voldoende voorbeelden zijn waaruit blijkt dat automobilisten zich door verhoogde kosten (bijv. autoprijzen, parkeertarieven, belastingen, brandstofprijzen) slechts tijdelijk laten beïnvloeden. Andere mogelijkheden om het verkeersaanbod te verminderen zijn carpooling, het bij elkaar brengen van wonen en werken, het loslaten van de collectieve dagindeling, repressieve maatregelen, en het structureel verbeteren van alternatieven, zoals openbaar vervoer of fietsinfrastructuur.
Bij 2, 3 en 4: Vergroting van capaciteit of het aanleggen van meer wegen is een belangrijk, maar complex hulpmiddel in de filebeheersing. Uitgedrukt in het totale fileleed valt het effect van 'meer asfalt' soms tegen, bijvoorbeeld als het verkeer verder stroomafwaarts op een nieuw knelpunt stuit. Een voorbeeld: in 2005/2006 werd de A4 tussen Roelofarendsveen en Hoogmade uitgebreid van 2 naar 3 stroken, wat als gevolg had dat de kop van de file niet meer bij Roelofarendsveen stond, maar bij Hoogmade. De files werden ook langer omdat de doorstroming bij Hoogmade minder goed was dan voor de uitbreiding bij Roelofarendsveen. Een tweede probleem bij uitbreiding van de capaciteit is het (populair gezegd) 'aanzuigende effect van meer asfalt'. Dat komt vooral voor als een knelpunt zorgt voor een ongewilde aanpassing van reisgedrag van een grotere groep weggebruikers. Die groep gaat, als gevolg van de standaard filevorming, bijvoorbeeld later van huis en verandert dat gedrag als het knelpunt wordt weggenomen. Of het knelpunt heeft mensen altijd weerhouden van verhuisplannen, die ze nu wel verwezenlijken. Hierdoor neemt het verkeersaanbod weer toe, wat terugkeer van het knelpunt als gevolg kan hebben. Niet in de laatste plaats staan tegenstrijdige politieke belangen vaak oplossingen voor vergroting van de doorvoercapaciteit van de weg en opnamecapaciteit van de bestemmingslocaties in de weg. Mede hierdoor duurt het vaak lang voordat een voorgenomen capaciteitsuitbreiding kan worden geeffectueerd. Het toepassen van spitsstroken is een voorbeeld van capaciteitsvergroting waarbij geprobeerd is de realisatietermijn te bekorten.
Bij 5 en 6: Een file is een dynamisch verschijnsel waarin iedere automobilist vertraagd op de voorganger reageert. Daardoor kan een file als golfbeweging al ontstaan zonder dat er een aanwijsbare aanleiding is. Het Nederlandse wegennet is gedeeltelijk voorzien van een dynamisch geleidingssysteem met variabele snelheidsadviezen en rijstrookafsluitingen of -toevoegingen die worden getoond op matrixborden boven de weg. Ook dynamisch verkeersmanagement kan helpen om het verkeer te reguleren, bijvoorbeeld door middel van een DRIP. Het doel van een DRIP is automobilisten tijdig te informeren over verstoringen waardoor dit gedrag gestabiliseerd wordt, maar in hoeverre dit systeem het fileprobleem doet verminderen is moeilijk vast te stellen. Ondanks deze verkeersbegeleiding zijn verstoringen onvermijdelijk.
Op technologisch gebied worden ideeën ontwikkeld zoals voertuigbegeleiding, waarbij de controle over de auto geheel of gedeeltelijk (b.v Intelligent Cruise Control) uit handen van de bestuurder wordt genomen. Hiermee zou in theorie de bestaande wegcapaciteit beter kunnen worden benut. Veel van deze oplossingen vragen echter een aangepaste infrastructuur en zijn nog verre van inzetbaar.
bewerk Zie ook
bewerk Externe link
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|
| Referenties: |
|
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Traffic congestion van Wikimedia Commons. |