Georg Philipp Telemann (ur. 14 marca 1681 w Magdeburgu, zm. 25 czerwca 1767 w Hamburgu) - niemiecki kompozytor okresu baroku. Przedstawiciel stylu galant.
Był samoukiem w dziedzinie muzyki, na uniwersytecie w Lipsku studiował języki i nauki ścisłe. W mieście tym pracował jako organista, tam też założył Collegium Musicum. Potem przebywał w różnych miastach w Niemczech a także w Żarach na Łużycach, gdzie miał okazję poznać muzykę ludową.
Spis treści |
edytuj Telemann w Hamburgu
Telemann był jednym z najważniejszych kompozytorów operowych epoki późnego baroku, dziś jego opery wykonywane są rzadko. Działał przez wiele lat w Hamburgu w Theather am Gänsemarkt, gdzie zaczęła się jego sława. Najważniejszym kompozytorem wówczas w Hamburgu był Reinhard Keiser. Telemann i Keiser konkurowali ze sobą. Gdy Keiser wyjechał na dłużej do Italii, po powrocie zastał już Telemanna w glorii największego kompozytora operowego w Hamburgu.
edytuj Telemann a Händel
W 1705 roku Telemann poznał w Hamburgu młodego Händla, z którym się zaprzyjaźnił i utrzymywał kontakt do końca życia tego drugiego(1759). Ich korespondencja (Telemann pisał potem do Londynu, gdzie od 1714 roku stale przebywał Händel, a ten mu odpisywał) jest bardzo interesującym źródłem do badań kultury muzycznej późnego baroku. Obaj bardzo cenili nawzajem swój talent. W ich muzyce widać wyraźnie liczne wzajemne zapożyczenia, które prawdopodobnie sami sobie proponowali. Händel mawiał o Telemannie, że jest on "człowiekiem, który potrafi napisać motet na cztery głosy w mniejszym przeciągu czasu, niż większość ludzi byłaby w stanie napisać list". Krytyce muzycznej w Hamburgu ton nadawał inny przyjaciel Händla Johann Mattheson, z którym również Telemann był w dobrych stosunkach, jako że Mattheson uważał Telemanna za największego geniusza muzyki niemieckiej po Hasse'm i Händlu.
edytuj Telemann i Polska
W latach 1704 - 8 Telemann przebywał na dworze hr. Promnitza (dworzanina Augusta II, króla polskiego) w Żarach (Sorau) jako muzyk nadworny i kapelmistrz. Objął to stanowisko po 63-letnim Wolfgangu Kasparze Prinzu. W miesiącach letnich bywał częstym gościem w Pszczynie (Pleß). Żarski dwór Promnitza uchodził za jeden z najświetniejszych sasko-polskich dworów magnackich. Panował tam przepych i ceremoniał. Niemal bez przerwy gościły włoskie i francuskie zespoły operowo - baletowe. Promnitz utrzymywał stałą kapelę, składającą się z polskich, czeskich i niemieckich muzyków.
Kompozytor podczas pobytu w Żarach i Pszczynie, a potem w trakcie podróży po kraju (Kraków, Warszawa) zetknął się z muzyką polską, zarówno taneczną dworską jak i ludową. Wątki polskie obecne są w tytułach i motywach Sonat skrzypcowych, Suity polskiej Partie polonaise czy 6 partii "alla polacca na skrzypce, flet i klawesyn".
edytuj Telemann a Bach
Telemann znał również Bacha, gdyż w późnych latach trzydziestych wizytował Lipsk, gdzie założył Towarzystwo Telemanna (Telemanns Gesellschaft) organizujące cotygodniowe koncerty. Należeli do niego wszyscy kompozytorzy lipscy i wielu z innych miast. Telemann jako dyrektor towarzystwa uczynił Lipsk drugą stolicą muzyczną XVIII-wiecznych Niemiec.
Był znany również w Paryżu, gdzie wydał 8 kwartetów paryskich (w których doszukać się można wątków muzycznych opartych na śląskich tańcach). Od czasów Georga Muffata był pierwszym kompozytorem niemieckim docenionym w stolicy Francji. W jego ślady poszedł później m. in. Johann Adolf Hasse.
edytuj Spuścizna
U współczesnych zyskał uznanie nie tylko jako jeden z kompozytor, lecz także jako organista i kapelmistrz. Jest uważany za najbardziej płodnego kompozytora wszystkich czasów, pozostawił ogromne liczbowo dzieło: kilkaset uwertur, koncerty, około 1000 suit orkiestrowych, opery, msze, pasje, oratoria klawesynowe, sonaty, fantazje i fugi.
Kompozytor miał kiedyś stwierdzić, że wie, iż skomponował niektóre dzieła po kilka razy, ale nie był w stanie zapanować nad swą własną gigantyczną spuścizną artystyczną. Jeszcze do lat 80. XX wieku uważano Telemanna za przeciętnego kompozytora, po tym okresie recepcja jego twórczości uległa zmianie.
edytuj Niektóre dzieła
- Tafelmusik (suity orkiestrowe)
- Pariser Quartette (Kwartety Paryskie)
- Darmstädter Ouvertüren (Uwertury Darmstadzkie)
- Hamburger Ebbe und Flut ("Przypływ i odpływ morza w Hamburgu")- uwertura
- Pimpione - opera
- Weinachtsoratorium - oratorium na Boże Narodzenie
- Die Tageszeiten - "pory dnia" - cykl 4 kantat
- Metodische Sonaten - sonaty metodyczne - muzyka kameralna
- 12 Fantasien fur Violine solo - fantazje na skrzypce solo
- Konzert für Viola, Orchester und Basso continuo in G-dur - Koncert na altówkę, orkiestrę i basso continuo G-dur
Posłuchaj
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
edytuj Bibliografia
- E. Valentin, Georg Philipp Telemann, Kassel 1931
- E. Klessmann, Telemann in Hamburg 1721–1767, Hamburg 1980
- W. Menke, Thematisches Verzeichnis der Vokalwerke von Georg Philipp Telemann, t. 1–2, Frankfurt a.M. 1982–83
włoscy: Tomaso Albinoni • Giacomo Carissimi • Arcangelo Corelli • Francesco Geminiani • Antonio Lotti • Alessandro Marcello • Claudio Monteverdi • Giovanni Battista Pergolesi • Alessandro Scarlatti • Domenico Scarlatti • Antonio Vivaldi
francuscy: Andre Campra • Marc-Antoine Charpentier • François Couperin • Jean-Baptiste Lully • Jean-Philippe Rameau • Jean François Dandrieu• Jean-Marie Leclair
niemieccy: Johann Sebastian Bach • Dietrich Buxtehude • Johann Adolf Hasse • Georg Friedrich Händel • Georg Philipp Telemann • Johann Friedrich Fasch • Reinhard Keiser
austriaccy: Johann Ernst Eberlin • Johann Joseph Fux
angielscy: John Blow • William Boyce • Henry Purcell • Thomas Augustine Arne • John Stanley• John Hebden •
holenderscy: Henrico Albicastro • Willem de Fesch • Unico van Vassenaer
polscy: Grzegorz Gerwazy Gorczycki • Adam Jarzębski • Marcin Mielczewski • Bartłomiej Pękiel
czescy: Jan Dismas Zelenka
duńscy: Dietrich Buxtehude
szwedzcy: Johan Helmich Roman • Johan Joachim Agrell