Hiperinflacja – bardzo wysoka inflacja powodowana zwykle przez całkowite załamanie systemu finansowego kraju i ogromny deficyt budżetowy finansowany przez dodruk pieniędzy. Chociaż ekonomiści różnią się między sobą jaki wzrost cen stanowi jeszcze inflację, a jaki jest już hiperinflacją, często za umowną granicę hiperinflacji przyjmuje się wzrost cen o co najmniej 50% w ciągu jednego miesiąca.
Spis treści |
edytuj Przykłady hiperinflacji na świecie
edytuj Węgry po II wojnie światowej
Największą hiperinflacją w historii była hiperinflacja na Węgrzech po zakończeniu II wojny światowej, gdzie w 1946 roku największym nominałem był banknot 100 000 000 000 000 000 000 (100 trylionów, gdzie trylion to jedynka z 18 zerami) pengő (przygotowano już do wprowadzenia banknot – wizerunek obok – o nominale miliard bilionów, tj. jedynka z 21 zerami; zamiast opisu cyfrowego na banknocie widać oznaczenie "Egymilliárd B.-pengő"[1]), a inflacja wyniosła 41 900 000 000 000 000 (41,9 tysiąca bilionów) % w skali miesiąca, co oznaczało podwajanie się cen przeciętnie w ciągu każdych 15 godzin. Gdy w sierpniu 1946 roku wprowadzono tam forinta, przyjęto przelicznik 1:400 000 000 000 000 000 000 000 000 000, co oznacza, iż jeden forint otrzymał wartość czterystu tysięcy kwadrylionów (gdzie kwadrylion to jedynka z 24 zerami) pengő.
wyemitowano także banknoty 500-miliardowe
edytuj Rozpad Jugosławii
Podczas wojny towarzyszącej rozpadowi byłej Jugosławii w pierwszej połowie lat 90. inflacja sięgała 100% dziennie. Dinar jugosłowiański praktycznie nie był używany (posługiwano się powszechnie niemieckimi markami lub dolarami USA), niemniej jednak formalnie był jednostką monetarną tego kraju. W samym styczniu 1994 dokonano tam dwóch denominacji, najpierw 1 stycznia w proporcji 1:1 000 000 000, a następnie drugi raz 24 stycznia, decydując się na emisję nowego dinara jugosłowiańskiego, zrównując go z marką niemiecką, a co oznaczało de facto denominację w proporcji około 1:10 000 000 - 1:13 000 000 (taka była tego dnia wartość rynkowa marki). Pozostałością tych hiperinflacyjnych zaburzeń w byłej Jugosławii jest fakt, że walutą Bośni i Hercegowiny jest tak zwana marka transferowa (związana sztywno z euro poprzez przelicznik marki na euro z chwili zmiany waluty w Niemczech), natomiast Czarnogóra oraz Kosowo nie posiadają własnej waluty i - pomimo, że nie są członkami Wspólnoty Europejskiej - posługują się euro.
edytuj Zimbabwe po rozpadzie apartheidu
W 2006 roku przeprowadzono denominację o trzy rzędy wielkości (1000 do 1). Prócz zwykłych banknotów znajdują się w obiegu czeki na okaziciela (Bearer Cheque) wydawane na okres 1 roku przeznaczone wyłącznie dla zagranicznych turystów.
Ze względu na hiperinflację (w 2008 wynoszącą kilka milionów procent w skali rocznej) kolejne nominały banknotów tracą swoją jakąkolwiek wartość i są zastępowane nominałami wyższymi, np. w połowie maja 2008 r. 1 dolar amerykański wart był 250 000 000 dolarów Zimbabwe, a do obiegu wprowadzono banknot o nominale 500 000 000 dolarów, pod koniec czerwca wg kursu banku centralnego 1 dolar amerykański wart był ponad 10 000 000 000 dolarów Zimbabwe, a wg kursu rynkowego 40 000 000 000 dolarów Zimbabwe (ówczesny banknot o najwyższym nominale wart był ok. 3 polskich groszy); pod koniec lipca do obiegu wszedł banknot 100 miliardów dolarów Zimbabwe (31 lipca wg kursu oficjalnego za dolara amerykańskiego płacono niemal 70 mld dolarów Zimbabwe, a wg kursu rynkowego 510 mld).
1 sierpnia 2008 przeprowadzono denominację w stosunku 10 000 000 000:1 aby ograniczyć skutki hiperinflacji osiągającej w tym czasie 2,2 mln % rocznie (dziesięć miliardów do jednego)[2].
edytuj Polska
Polskę hiperinflacja dotknęła dwukrotnie. Pierwszy raz - kilka lat po odzyskaniu niepodległości, po 1918; drugi raz w latach 80. XX wieku.
edytuj Polska – lata 20. XX wieku
Od 1918 aż do 1923 roku kraj borykał się z nadmiernym deficytem budżetowym, sięgającym 155% PKB w 1921 i 94% w 1922, napędzającym inflację. Na początku 1923 inflacja obowiązującej wówczas w Polsce waluty - marki polskiej (skrót: mkp) - nabrała rozpędu: kurs jej spadł z 9 mkp za 1 dolara amerykańskiego w 1918 do 6 375 000 mkp za dolara pod koniec 1923. 1 marca 1923 po naradzie prezydenta Wojciechowskiego z byłymi ministrami skarbu na stanowisko to powołano Władysława Grabskiego, który w krótkim czasie przedstawił program naprawy państwa. Sejm jednak plan ten odrzucił. Tymczasem inflacja wciąż narastała, zadłużenie państwa piąty rok z rzędu rosło. Wprowadzony przez państwo tzw. podatek inflacyjny, płacony przez wszystkich obywateli przynosił budżetowi trzy razy więcej wpływów, niż normalna działalność gospodarcza, toteż przestały działać mechanizmy napędzające koniunkturę. Coraz częstsze były strajki, w kraju zapanował chaos. Pod koniec roku, 18 grudnia 1923 Grabski został powołany na stanowisko premiera; dobrał sobie tzw. rząd fachowców (żaden z ministrów poprzedniego rządu powoływanych wg klucza politycznego nie otrzymał w nim teki). Grabski otrzymał też od Sejmu 6-miesięczne pełnomocnictwa ustawodawcze.
W krótkim czasie zastąpił markę polską nową walutą o nazwie złoty polski, rozwiązał też Polską Krajową Kasę Pożyczkową (założoną jeszcze przez okupanta niemieckiego w 1916), pełniącą rolę banku - emitenta marek polskich. Zastąpił go Bank Polski (poprzednik Narodowego Banku Polskiego). Kurs złotego polskiego równy był kursowi franka szwajcarskiego. Dotychczasowy podatek inflacyjny został zastąpiony nadzwyczajnym podatkiem majątkowym oraz "zwyczajnymi" podatkami, takimi jak: dochodowy i przychodowy. Posunięcia rządu Grabskiego w ciągu roku 1924 spowodowały skuteczne zdławienie hiperinflacji i uporządkowanie gospodarki Polski.
edytuj Polska – lata 80. XX wieku
Drugi i ostatni raz w Polsce hiperinflacja pojawiła się przy załamaniu się gospodarki PRL, kiedy NBP, tak jak PKKP w 1918-1923, łatał wydatki budżetu dodrukiem pieniędzy. Skala tej hiperinflacji była jednak znacznie niższa, niż w latach 20. (szacuje się, że sięgnęła ona sześciuset procent rocznie na w ciągu kilkunastu miesięcy między rokiem 1989 i 1990). Hiperinflację zdławiono dzięki planowi Balcerowicza, którego mechanizmy zasadniczo były podobne do planu Grabskiego z 1923 roku. Kurs amerykańskiego dolara w chwili uruchomienia planu Balcerowicza wynosił 9500 PLZ (po przeliczeniu w związku z denominacją na nowe złote – 0,95 PLN)[3].
edytuj Hiperinflacja w innych krajach
W tym samym czasie, co I hiperinflacja w Polsce, zjawisko to, na znacznie zresztą większą skalę, dotknęło Niemcy. Po II wojnie światowej natomiast hiperinflacja pojawiła się kilkakrotnie w różnych krajach, najwięcej w Ameryce Łacińskiej (np. w Argentynie). W wieku XXI najwyższa hiperinflacja dotknęła Zimbabwe, gdzie w maju 2008 szacowana była na 2,2 mln procent rocznie, a w czerwcu – na ponad 11 mln. proc.[4]; 1 sierpnia 2008 przeprowadzono tam denominację w stosunku 10 000 000 000:1 (dziesięć miliardów do jednego).
edytuj Zobacz też
Przypisy
- ↑ węg. "egy" oznacza "jeden"
- ↑ "Denominacja o 10 zer w Zimbabwe" w portalu Wirtualna Polska-Biznes
- ↑ po zdławieniu hiperinflacji przez następne lata kurs dolara wobec złotego powoli i coraz wolniej rósł nadal aż do roku 2000, kiedy w październiku osiągnął swój szczyt wynoszący 4,7116 PLN, a potem zaczął spadać aż do około 2,0 PLN w połowie 2008
- ↑ Zimbabwe z najwyższą inflacją na świecie, "Rzeczpospolita" 16.7.2008,
Inflacja w Zimbabwe skoczyła do ponad 11 mln procent!, Wirtualna Polska (za PAP) 19.8.2008
edytuj Linki zewnętrzne
- Hyperinflation The Concise Encyclopedia of Economics (en)