Wikipedia Gupiki Online ** www.karmienie.gupiki.info **

Jakas reklama

Jednoliścienne
Bambus zwyczajny
Systematyka
Domena	jądrowce
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	naczyniowe
Nadgromada	nasienne
Gromada	okrytonasienne
Podgromada	Magnoliophytina
Klasa	jednoliścienne
Nazwa systematyczna
Liliopsida Brongn.
pub. Enum. Pl. Mus. Paris: xv, 17. 12 Aug 1843

Budowa nasienia rośliny jednoliściennej: a) łupina nasienna, b) bielmo, c) liścień, d) zarodek

Jednoliścienne (Liliopsida Brongn., dawniej Monocotyledoneae, Monocotyledones) – klasa roślin należących do gromady okrytonasiennych. Należą tu rośliny zielne, rzadziej drzewa (np. dracena). Często z łodygą przekształconą w kłącze, o sympodialnym typie wzrostu, z liśćmi niepodzielonymi, całobrzegimi, kwiatami trzykrotnymi. Wytwarzają tylko jeden liść zarodkowy liścień (cotyledon) i tej cesze jednoliścienne zawdzięczają swą nazwę.

Jednoliścienne obejmują ok. 70 rodzin i ponad 60 tys. gatunków. Należą tu m.in. pospolite rośliny cebulowe (ozdobne i użytkowe), trawy, turzycowate, efektowne storczyki i liliowate.

edytuj Charakterystyka

Łodyga: Zielna, rzadziej zdrewniała (np. bambusowe), słabo rozgałęziona. Wiązki przewodzące rozproszone po całej łodydze, kolateralnie zamknięte i przebiegają równolegle, zazwyczaj bez przyrostu wtórnego (łodyga nie przyrasta na grubość).
Liście: Pojedyncze, całe, wydłużone, mogą być siedzące (bez ogonka liściowego) lub pochwiaste, bez przylistków, unerwione równolegle lub łukowato.
Kwiaty: Trójkrotne (3 okółki), okwiat pojedynczy.
Nasiona: Przeważnie bielmowe, zarodek z 1 liścieniem.
System korzeniowy: Przeważnie system wiązkowy.

edytuj Systematyka

W systemie klasyfikacji Cronquista i w systemie Takhtajana jest to jedna z dwóch klas należących do okrytonasiennych (obok dwuliściennych). W systemie Reveala jest to jedna z 5 klas (dwuliścienne zostały podzielone). W systemie APG jednoliścienne stanowią monofiletyczny klad bez odrębnie określonej kategorii systematycznej. W systemie tym, opartym na nowoodkrytych powiązaniach filogenetycznych, w istotny sposób zmienił się układ i relacje między poszczególnymi taksonami jednoliściennych.

edytuj System APG II (2003)

Jednoliścienne

Acorales

Alismatales

Petrosaviales

	Dioscoreales

	Pandanales

Liliales

Asparagales

Arecales

Poales

	Commelinales

	Zingiberales

edytuj System Reveala (1999)

Klasa: Liliopsida

Podklasa: Alismatidae
- Nadrząd: Butomanae
  - Rząd: Butomales
    - Rodzina: Butomaceae
- Nadrząd: Alismatanae
  - Rząd: Alismatales
    - Rodziny: Limnocharitaceae, Alismataceae
  - Rząd: Hydrocharitales
    - Rodzina: Hydrocharitaceae
  - Rząd: Aponogetonales
    - Rodzina: Aponogetonaceae
  - Rząd: Najadales
    - Rodzina: Najadaceae
  - Rząd: Juncaginales
    - Rodziny: Scheuchzeriaceae, Juncaginaceae
  - Rząd: Potamogetonales
    - Rodziny: Potamogetonaceae, Ruppiaceae, Zannichelliaceae, Zosteraceae, Posidoniaceae, Cymodoceaceae
Podklasa: Triurididae
- Nadrząd: Triuridanae
  - Rząd: Triuridales
    - Rodzina: Triuridaceae
Podklasa: Aridae
- Nadrząd: Acoranae
  - Rząd: Acorales
    - Rodzina: Acoraceae
- Nadrząd: Aranae
  - Rząd: Arales
    - Rodzina: Araceae
- Nadrząd: Cyclanthanae
  - Rząd: Cyclanthales
    - Rodzina: Cyclanthaceae
- Nadrząd: Pandananae
  - Rząd: Pandanales
    - Rodzina: Pandanaceae
Podklasa: Liliidae
- Nadrząd: Lilianae
  - Rząd: Tofieldiales
    - Rodzina: Tofieldiaceae
  - Rząd: Dioscoreales
    - Rodziny: Trichopodaceae, Stenomeridaceae, Avetraceae, Dioscoreaceae, Stemonaceae, Croomiaceae, Pentastemonaceae, Taccaceae
  - Rząd: Smilacales
    - Rodziny: Rhipogonaceae, Smilacaceae, Petermanniaceae
  - Rząd: Nartheciales
    - Rodzina: Nartheciaceae
  - Rząd: Petrosaviales
    - Rodzina: Petrosaviaceae
  - Rząd: Melanthiales
    - Rodziny: Chionographidaceae, Heloniadaceae, Xerophyllaceae, Melanthiaceae, Japonoliriaceae, Campynemataceae
  - Rząd: Trilliales
    - Rodzina: Trilliaceae
  - Rząd: Alstroemeriales
    - Rodzina: Alstroemeriaceae
  - Rząd: Colchicales
    - Rodziny: Burchardiaceae, Colchicaceae, Tricyrtidaceae, Uvulariaceae, Scoliopaceae, Calochortaceae
  - Rząd: Liliales
    - Rodziny: Liliaceae, Medeolaceae
  - Rząd: Hypoxidales
    - Rodzina: Hypoxidaceae
  - Rząd: Orchidales
    - Rodzina: Orchidaceae
  - Rząd: Tecophilaeales
    - Rodziny: Lanariaceae, Ixioliriaceae, Walleriaceae, Tecophilaeaceae, Cyanastraceae, Eriospermaceae
  - Rząd: Iridales
    - Rodzina: Iridaceae
  - Rząd: Burmanniales
    - Rodziny: Burmanniaceae, Corsiaceae
  - Rząd: Amaryllidales
    - Rodziny: Hyacinthaceae, Themidaceae, Alliaceae, Hesperocallidaceae, Amaryllidaceae
  - Rząd: Asparagales
    - Rodziny: Convallariaceae, Ophiopogonaceae, Asparagaceae
  - Rząd: Asteliales
    - Rodziny: Dracaenaceae, Ruscaceae, Nolinaceae, Asteliaceae, Geitonoplesiaceae, Luzuriagaceae, Philesiaceae
  - Rząd: Hanguanales
    - Rodzina: Hanguanaceae
  - Rząd: Agavales
    - Rodziny: Dasypogonaceae, Calectasiaceae, Hemerocallidaceae, Blandfordiaceae, Xanthorrhoeaceae, Agavaceae, Anthericaceae, Laxmanniaceae, Herreriaceae, Phormiaceae, Johnsoniaceae, Doryanthaceae, Asphodelaceae, Aloaceae, Aphyllanthaceae, Hostaceae
Podklasa: Arecidae
- Nadrząd: Arecanae
  - Rząd: Arecales
    - Rodzina: Arecaceae
Podklasa: Commelinidae
- Nadrząd: Bromelianae
  - Rząd: Bromeliales
    - Rodzina: Bromeliaceae
  - Rząd: Velloziales
    - Rodzina: Velloziaceae
- Nadrząd: Pontederianae
  - Rząd: Haemodorales
    - Rodzina: Haemodoraceae
  - Rząd: Philydrales
    - Rodzina: Philydraceae
  - Rząd: Pontederiales
    - Rodzina: Pontederiaceae
- Nadrząd: Commelinanae
  - Rząd: Xyridales
    - Rodziny: Rapateaceae, Xyridaceae, Mayacaceae
  - Rząd: Commelinales
    - Rodzina: Commelinaceae
  - Rząd: Eriocaulales
    - Rodzina: Eriocaulaceae
- Nadrząd: Hydatellanae
  - Rząd: Hydatellales
    - Rodzina: Hydatellaceae
- Nadrząd: Typhanae
  - Rząd: Typhales
    - Rodziny: Typhaceae, Sparganiaceae
- Nadrząd: Juncanae
  - Rząd: Juncales
    - Rodziny: Juncaceae, Thurniaceae
  - Rząd: Cyperales
    - Rodzina: Cyperaceae
  - Rząd: Flagellariales
    - Rodziny: Flagellariaceae, Joinvilleaceae
  - Rząd: Restionales
    - Rodziny: Restionaceae, Anarthriaceae, Ecdeiocoleaceae, Centrolepidaceae
  - Rząd: Poales
    - Rodzina: Poaceae
Podklasa: Zingiberidae
- Nadrząd: Zingiberanae
  - Rząd: Zingiberales
    - Rodziny: Strelitziaceae, Heliconiaceae, Musaceae, Lowiaceae, Zingiberaceae, Costaceae, Cannaceae, Marantaceae.

edytuj System Takhtajana (1997)

Podklasa: żabieńcowe (Alismatidae Takht.)
Nadrząd: żabieńcopodobne (Alismatanae Takht.)
- Rząd: żabieńcowce (Alismatales Dumort.)
  - Podrząd: Alismatineae Engl.
    - Rodzina: żabieńcowate (Alismataceae Vent.)
    - Rodzina: limnocharysowate (Limnocharitaceae Takht. ex Cronquist)
- Rząd: onowodkowce (Aponogetonales Hutch.)
  - Rodzina: onowodkowate (Aponogetonaceae J. Agardh)
- Rząd: żabiściekowce (Hydrocharitales Dumort.)
  - Rodzina: żabiściekowate (Hydrocharitaceae Juss.)
- Rząd: świbkowce (Juncaginales Hutch.)
  - Rodzina: świbkowate (Juncaginaceae Rich.)
  - Rodzina: bagnicowate (Scheuchzeriaceae F. Rudolphi)
- Rząd: jezierzowce (Najadanales Dumort.)
  - Rodzina: jezierzowate (Najadaceae Juss.)
- Rząd: rdestnicowce (Potamogetonales Dumort.)
  - Podrząd: Potamogetonineae Engl.
    - Rodzina: Cymodoceaceae N. Taylor
    - Rodzina: posidoniowate (Posidoniaceae Hutch.)
    - Rodzina: rdestnicowate (Potamogetonaceae Dumort.)
    - Rodzina: rupiowate (Ruppiaceae Horan. ex Hutch.)
    - Rodzina: zamętnicowate (Zannichelliaceae Dumort.)
    - Rodzina: zosterowate (Zosteraceae Dumort.)
Nadrząd: łączniopodobne (Butomanae Takht. ex Reveal)
- Rząd: łączniowce (Butomales Hutch.)
  - Podrząd: Butomineae Engl.
    - Rodzina: łączniowate (Butomaceae Rich.)
Podklasa: arekowe, palmowcowe (Arecidae Takht.)
Nadrząd: arekopodobne (Arecanae Takht.)
- Rząd: arekowce, palmowce (Arecales Bromhead )
  - Rodzina: arekowate, palmy, palmowate (Arecaceae Schultz Sch.)
Podklasa: obrazkowe (Aridae Takht.)
Nadrząd: tatarakopodobne (Acoranae Reveal)
- Rząd: tatarakowce (Acorales Reveal)
  - Rodzina: tatarakowate (Acoraceae Martynov)
Nadrząd: obrazkopodobne (Aranae Thorne ex Reveal)
- Rząd: obrazkowce (Arales Dumort.)
  - Rodzina: obrazkowate (Araceae Juss.)
  - Rodzina: rzęsowate (Lemnaceae Bab.)
Nadrząd: Cyclanthanae Thorne ex Reveal
- Rząd: Cyclanthales J.H. Schaffn.
  - Rodzina: Cyclanthaceae Poit. ex A. Rich.
Nadrząd: pandanopodobne (Pandananae Thorne ex Reveal)
- Rząd: pandanowce (Pandanales Lindl.)
  - Rodzina: pandanowate (Pandanaceae R. Br.)
Podklasa: komelinowe (Commelinidae Takht.)
Nadrząd: bromeliopodobne, ananasopodobne (Bromelianae R. Dahlgren ex Reveal)
- Rząd: bromeliowce, ananasowce, zapylcowce (Bromeliales Dumort.)
  - Podrząd: Bromeliineae Engl.
    - Rodzina: bromeliowate, ananasowate, zapylcowate (Bromeliaceae Juss.)
- Rząd: Velloziales R. Dahlgren ex Reveal
  - Rodzina: Velloziaceae Endl.
Nadrząd: komelinopodobne (Commelinanae Takht.)
- Rząd: komelinowce, trzykrotkowce (Commelinales Dumort.)
  - Podrząd: Commelinineae Engl.
    - Rodzina: komelinowate, trzykrotkowate (Commelinaceae R. Br.)
- Rząd: niedotrawowce (Eriocaulales Nakai)
  - Rodzina: niedotrawowate (Eriocaulaceae P. Beauv. ex Desv.)
- Rząd: łuczydłowce (Xyridales Lindl.)
  - Rodzina: majakowate (Mayacaceae Kunth)
  - Rodzina: Rapateaceae Dumort.
  - Rodzina: łuczydłowate (Xyridaceae C. Agardh)
Nadrząd: Hydatellanae Takht. ex Reveal
- Rząd: Hydatellales Cronquist in Takht.
  - Rodzina: Hydatellaceae U. Hamann
Nadrząd: sitopodobne (Juncanae Takht.)
- Rząd: ciborowce, turzycowce (Cyperales Hutch.)
  - Rodzina: ciborowate, turzycowate (Cyperaceae Juss.)
- Rząd: sitowce (Juncales Dumort.)
  - Podrząd: Juncineae Engl.
    - Rodzina: sitowate (Juncaceae Juss.)
    - Rodzina: Thurniaceae Engl.
- Rząd: wiechlinowce, trawowce, plewowce (Poales Small)
  - Rodzina: wiechlinowate, trawy (Poaceae (R. Br.) Barnh.)
- Rząd: rześciowce (Restionales Hook.)
  - - Rodzina: Anarthriaceae D.F. Cutler & Airy Shaw
    - Rodzina: Centrolepidaceae Endl.
    - Rodzina: Ecdeiocoleaceae D.F. Cutler & Airy Shaw
    - Rodzina: Joinvilleaceae Toml. & A.C. Sm.
    - Rodzina: rześciowate (Restionaceae R. Br.)
  - Podrząd: Flagellariineae Engl.
    - Rodzina: Flagellariaceae Dumort.
Nadrząd: rozpławopodobne (Pontederianae Takht. ex Reveal)
- Rząd: Haemodorales Hutch.
  - Rodzina: Haemodoraceae R. Br.
- Rząd: Philydrales Dumort.
  - Podrząd: Philydrineae Engl.
    - Rodzina: Philydraceae Link
- Rząd: rozpławowce (Pontederiales Hook.)
  - Podrząd: Pontederiineae Engl.
    - Rodzina: rozpławowate (Pontederiaceae Kunth)
Nadrząd: pałkopodobne (Typhanae Thorne ex Reveal)
- Rząd: pałkowce (Typhales Dumort.)
  - Rodzina: pałkowate (Typhaceae Juss.)
  - Rodzina: jeżogłówkowate (Sparganiaceae F. Rudolphi)
Podklasa: liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.)
Nadrząd: liliopodobne (Lilianae Takht.)
- Rząd: agawowce (Agavales Hutch.)
  - Rodzina: agawowate (Agavaceae Endl.)
  - Rodzina: aloesowate (Aloaceae Batsch)
  - Rodzina: funkiowate, hostowate (Hostaceae B. Mathew)
  - Rodzina: formiowate (Phormiaceae J. Agardh)
  - Rodzina: liliowcowate (Hemerocallidaceae R. Br.)
  - Rodzina: pajęcznicowate (Anthericaceae J. Agardh)
  - Rodzina: złotogłowowate, asfodelowate (Asphodelaceae Juss.)
  - Rodzina: Anemarrhenaceae Conran
  - Rodzina: Aphyllanthaceae Burnett
  - Rodzina: Blandfordiaceae R. Dahlgren & Clifford
  - Rodzina: Calectasiaceae Endl.
  - Rodzina: Dasypogonaceae Dumort.
  - Rodzina: Doryanthaceae R. Dahlgren & Clifford
  - Rodzina: Herreriaceae Endl.
  - Rodzina: Johnsoniaceae Lotsy
  - Rodzina: Laxmanniaceae Bubani
  - Rodzina: Xanthorrhoeaceae Dumort.
- Rząd: krasnolicowce (Alstroemeriales Hutch.)
  - Rodzina: krasnolicowate (Alstroemeriaceae Dumort.)
- Rząd: amarylkowce (Amaryllidales Bromhead)
  - Rodzina: czosnkowate (Alliaceae J. Agardh)
  - Rodzina: amarylkowate (Amaryllidaceae J. St.-Hil.)
  - Rodzina: hiacyntowate (Hyacinthaceae Batsch)
  - Rodzina: Hesperocallidaceae Traub
  - Rodzina: Themidaceae Salisb.
- Rząd: szparagowce (Asparagales Bromhead)
  - Rodzina: szparagowate (Asparagaceae Juss.)
  - Rodzina: konwaliowate (Convallariaceae Horan.)
  - Rodzina: Hypoxidaceae R. Br.
  - Rodzina: Ophiopogonaceae Endl.
- Rząd: Asteliales Dumort.
  - Rodzina: Asteliaceae Dumort.
  - Rodzina: dracenowate (Dracaenaceae Salisb.)
  - Rodzina: ruszczykowate (Ruscaceae Sprengl. ex Hutch.)
  - Rodzina: Geitonoplesiaceae R. Dahlgr. ex Conran
  - Rodzina: Luzuriagaceae Lotsy
  - Rodzina: Nolinaceae Nakai
  - Rodzina: Philesiaceae Dumort.
- Rząd: Burmanniales Heintze
  - Podrząd: Burmanniineae Engl.
    - Rodzina: Burmanniaceae Blume
    - Rodzina: Corsiaceae Becc.
- Rząd: zimowitowce (Colchicales Dumort.)
  - Rodzina: zimowitowate (Colchicaceae DC.)
  - Rodzina: jagodowcowate (Uvulariaceae A. Gray ex Kunth)
  - Rodzina: Burchardiaceae Takht.
  - Rodzina: Calochortaceae Dumort.
  - Rodzina: Scoliopaceae Takht.
  - Rodzina: Tricyrtidaceae Takht.
- Rząd: pochrzynowce (Dioscoreales Hook. f.)
  - Rodzina: pochrzynowate (Dioscoreaceae R. Br.)
  - Rodzina: Avetraceae Takht.
  - Rodzina: Croomiaceae Nakai
  - Rodzina: Pentastemonaceae Duyfjes
  - Rodzina: Stemonaceae Engl.
  - Rodzina: Stenomeridaceae J. Agardh
  - Rodzina: Taccaceae Dumort.
  - Rodzina: Trichopodaceae Hutch.
- Rząd: Hanguanales R. Dahlgren ex Reveal
  - Rodzina: Hanguanaceae Airy Shaw
- Rząd: kosaćcowce (Iridales Raf.)
  - Podrząd: Iridineae Engl.
    - Rodzina: kosaćcowate (Iridaceae Juss.)
- Rząd: liliowce (Liliales Perleb)
  - Podrząd: Liliineae Rchb.
    - Rodzina: liliowate (Liliaceae Juss.)
    - Rodzina: Medeolaceae (S. Wats.) Takht.
- Rząd: melantkowce (Melanthiales R. Dahlgren ex Reveal)
  - Rodzina: melantkowate (Melanthiaceae Batsch)
  - Rodzina: Campynemataceae Dumort.
  - Rodzina: Chionographidaceae (Nakai) Takht.
  - Rodzina: Heloniadaceae J. Agardh
  - Rodzina: Japonoliriaceae Takht.
  - Rodzina: Xerophyllaceae Takht.
- Rząd: Nartheciales Reveal & Zomlefer
  - Rodzina: Nartheciaceae Fr. ex Bjurzon
- Rząd: storczykowce (Orchidales Raf.)
  - Podrząd: Orchidineae Rchb.
    - Rodzina: storczykowate (Orchidaceae Juss.)
- Rząd: Petrosaviales Takht.
  - Rodzina: Petrosaviaceae Hutch.
- Rząd: smilaksowce (Smilacales Lindl.)
  - Rodzina: smilaksowate (Smilacaceae Vent.)
  - Rodzina: Petermanniaceae Hutch.
  - Rodzina: Rhipogonaceae Conran & Clifford
- Rząd: Tecophilaeales Traub ex Reveal
  - Rodzina: iksjoliriowate (Ixioliriaceae (Pax) Nakai)
  - Rodzina: Cyanastraceae Engl.
  - Rodzina: Eriospermaceae Endl.
  - Rodzina: Lanariaceae H. Huber ex R. Dahlgren & A.E. van Wyk
  - Rodzina: Tecophilaeaceae Leyb.
  - Rodzina: Walleriaceae (R. Dahlgren) Takht.
- Rząd: kosatkowce (Tofieldiales Reveal & Zomlefer)
  - Rodzina: kosatkowate (Tofieldiaceae Takht.)
- Rząd: Trilliales Takht.
  - Rodzina: Trilliaceae Lindl.
Podklasa: Triurididae Takht. ex Reveal
Nadrząd: Triuridanae Thorne ex Reveal
- Rząd: Triuridales Hook. f. in Le Maout & Decne.
  - Rodzina: Triuridaceae Gardner
Podklasa: imbirowe (Zingiberidae Cronquist)
Nadrząd: imbiropodobne (Zingiberanae Takht. ex Reveal)
- Rząd: imbirowce (Zingiberales Griseb.)
  - Rodzina: paciorecznikowate (Cannaceae Juss.)
  - Rodzina: Costaceae Nakai
  - Rodzina: Heliconiaceae (A. Rich.) Nakai
  - Rodzina: Lowiaceae Ridl.
  - Rodzina: marantowate (Marantaceae Petersen)
  - Rodzina: bananowate (Musaceae Juss.)
  - Rodzina: strelicjowate (Strelitziaceae (K. Schum.) Hutch.)
  - Rodzina: imbirowate (Zingiberaceae Lindl.)

edytuj Linki zewnętrzne

Klasyfikacja jednoliściennych wg Reveala