Pociąg – w transporcie kolejowym zespół sprzęgniętych ze sobą pojazdów kolejowych (w odpowiedniej konfiguracji mogą to być wagon, człony zestawu trakcyjnego, zespół trakcyjny, wagon silnikowy albo sama lokomotywa) połączonych z co najmniej jedną czynną lokomotywą albo mających samodzielny napęd, osygnalizowany zgodnie z przepisami, odpowiednio wyposażony (obsługa, materiały eksploatacyjne), przygotowany do drogi albo będący w drodze[1].
Podstawowym przeznaczeniem pociągu jest zaspakajanie potrzeb przewozowych polegających na przemieszczaniu osób i towarów.
W transporcie samochodowym pociągiem drogowym określa się zespół samochodowy składający się z ciągnika (siodłowego albo innego) i kilku do kilkunastu naczep lub przyczep.
Zobacz więcej w osobnym artykule: pociąg drogowy.Przejazd pociągu (w transporcie kolejowym) może zostać zrealizowany wyłącznie na podstawie rozkładu jazdy przygotowanego przez jednostkę zarządzającą organizacją ruchu kolejowego. W Polsce są to wyznaczone jednostki Polskich Linii Kolejowych. Rozkład jazdy konstruowany jest na uprzednie zamówienie operatora kolejowego - uprawnionego do prowadzenia przewozów, z uwzględnieniem cech technicznych taboru włączonego w skład pociągu, cech technicznych linii kolejowej, po której będzie odbywał się przejazd pociągu i możliwych do zrealizowania oczekiwań operatora pociągu. Rozkład jazdy pociągu zawiera plan przejazdu, określa maksymalną dozwoloną dla danego pociągu prędkość, charakterystykę hamulca i oznaczony jest unikalnym numerem, który służy do rozpoznawania danego pociągu przez pracowników uczestniczących w prowadzeniu ruchu kolejowego.
Część pociągów otrzymuję nazwę, która ma charakter marketingowy i czyni go bardziej rozpoznawalnym dla podróżnych. Jednym z bardziej znanych przykładów nazw pociągów jest Orient Express. Nazwy pociągów pochodzą od nazw geograficznych (Vindobona (relacji Wiedeń - Hamburg - Wiedeń), Odra, Beskidy), od lokalnych nacji mieszkańców (Kaszub, Opolanin, Kujawiak, Przemyślanin), noszą imiona sławnych ludzi (Kopernik, Augustyn Kordecki, Cegielski), nazywane są tak, jak zawody (Górnik, Hutnik), ich patronami stają się postacie fikcyjne (Neptun, Posejdon, Hefajstos), od nazw szczytów (Kamieńczyk, Rachowiec, Szczeliniec Wielki), a nawet od tańców (Polonez). Liczne z nazw używane są od wielu lat i stały się wizytówką pociągów.
Ruch pociągów prowadzony jest na podstawie Ir-1 (R-1) instrukcji o prowadzeniu ruchu pociągów - przepisu wewnętrznego Polskich Linii Kolejowych.
Pociąg jest obsługiwany przez wykwalifikowanych i uprawnionych do tego pracowników. Jest to drużyna pociągowa, w skład której może wchodzić:
- drużyna trakcyjna (maszynista i pomocnik maszynisty, a w przypadku lokomotyw parowych może to być też palacz, albo - w trakcji innej niż parowa - sam maszynista) - do której obowiązków należy przestrzeganie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, prowadzenie pociągu zgodnie rozkładem jazdy oraz wykonywanie poleceń przekazywanych za pomocą sygnalizacji kolejowej,
- drużyna konduktorska (kierownik pociągu i konduktorzy, albo sam kierownik pociągu) - nadzór nad bezpieczeństwem ruchu kolejowego, pomoc i sprzedaż usług pasażerom i opieka nad przewożonym towarem.
Pracą drużyny pociągowej zarządza kierownik pociągu, a jeśli nie ma go w składzie - maszynista. Drużyna pociągowa może składać się też z samej tylko drużyny trakcyjnej (co może mieć zastosowanie w przypadku pociągów towarowych).
Spis treści |
edytuj Historia
Pierwsze pociągi znajdowały zastosowanie w zakładach przemysłowych bądź kopalniach i napędzane były siłą mięśni zwierząt pociągowych lub ludzi. Pierwszy na świecie pociąg w regularnej komunikacji kolejowej odbył swój przejazd na linii Stockton - Darlington w Anglii 27 września 1825 przewożąc 600 pasażerów na tej liczącej 15 km trasie[2].
Na obecnych terenach polskich pierwszy przejazd pociągu pasażerskiego odbył się na trasie Wrocław Główny - Oława w dniu 22 maja 1842. O godzinie 6.00 w trasę wyruszył pociąg składający sie z lokomotywy parowej i ośmiu wagonów i zabrał 102 pasażerów. Przejazd trwał 42 minuty w jedną stronę i 43 minuty z powrotem. Pierwszego dnia wykonano cztery kursy[3].
W 1895 uruchomiono pierwszą linię kolejową zasilaną elektrycznie, po której mogły się poruszać pociągi elektryczne. W Europie pierwsze elektryczne pociągi pojawiły się w roku 1902 we włoskich Alpach. Na starym kontynencie napęd elektryczny stał się w XX wieku podstawą transportu kolejowego. Na innych kontynentach ze względu na duże odległości i niską częstotliwość ruchu przewagę uzyskały pociągi poruszane za pomocą trakcji pociągi spalinowe.
W Japonii po II wojnie światowej powszechne w użytku stały się pociągi elektryczne. W 1964 w kraju kwitnącej wiśni uruchomiono pierwszą szybką kolej. W 1981 we Francji uruchomiono pociągi TGV. W latach 80. XX wieku w Europie oraz w Japonii rozpoczęto eksperymenty z koleją magnetyczną.
Pierwsza linii po której kursują pociągi kolei magnetycznej została uruchomiona w 1984 w Birmingham (odcinek 600 m, zamknięty w 1995, ale pełne zastosowanie komercyjne miało miejsce w 2003 w Szanghaju.
edytuj Rodzaje pociągów
edytuj Pociągi pasażerskie
Pociąg pasażerski przeznaczony jest do przewozu osób i bagażu, a także przesyłek (np. pocztowych). Może być zestawiony z lokomotywy i wagonów osobowych (w niezbędnej konfiguracji - wagony z miejscami do siedzenia, barowe, restauracyjne, bagażowe, z miejscami do leżenia, sypialne, pocztowe), z zespołu trakcyjnego stanowiącego zwarty skład, w którym występują jeden lub kilka członów silnikowych i człony dla podróżnych w niezbędnej konfiguracji, albo z wagonu silnikowego (zwanego potocznie "autobusem szynowym"). Do pociągu pasażerskiego mogą zostać włączone wagony towarowe np wagony do przewozu samochodów. Przejazd pociągiem odbywa się na podstawie biletu. Jeśli zachodzi taka potrzeba wymagane jest też uiszczenie opłaty dodatkowej (np. za miejsce rezerwowane, sypialne). Jednorazowo pociągiem pasażerskim można przewieźć od kilkudziesięciu do około 1 500 osób. liczba przewożonych osób uzależniony jest od liczby miejsc do siedzenia oraz możliwości zajęcia przez pasażerów miejsc stojących.
W Polsce przewoźnikami wykonującymi regularne przewozy kolejowe osób pociągami pasażerskimi są: PKP Intercity, PKP Przewozy Regionalne, Warszawska Kolej Dojazdowa, Szybka Kolej Miejska w Warszawie, Szybka Kolej Miejska w Trójmieście, Arriva PCC.
Rodzaje pociągów pasażerskich:
- pociąg podmiejski
- pociąg osobowy
- pociąg pospieszny
- pociąg ekspresowy
- pociąg Intercity
- pociąg Eurocity
- pociąg hotelowy
- pociąg kolonijny
- pociąg mieszany (towarowo-osobowy albo osobowo-towarowy)
edytuj Pociągi towarowe
Pociąg towarowy przeznaczony jest do przewozu ładunków (rzeczy), w szczególności masowych. Pociąg towarowy zestawiony jest co najmniej z lokomotywy i wagonu towarowego. Rodzaj wagonów zależy od tego, do przewozu jakiego znajdują one zastosowanie. Dopuszczalna liczba wagonów włączonych do pociągu towarowego, a co za tym idzie - jego długość, wynika z warunków technicznych linii, jaką będzie realizowany przejazd danego pociągu towarowego. Zasadniczo do pociągów towarowych nie włącza się wagonów osobowych, ale na zasadach określonych przepisami jest to dozwolone.
edytuj Pociągi specjalne
Przeznaczenie pociągów specjalnych ma charakter niemożliwy do zaklasyfikowania ich w dwóch poprzednich kategoriach. Większość z nich ma służy do realizacji technicznych potrzeb kolei. Przeznaczone są do bieżącego utrzymania, konserwacji i napraw infrastruktury. Ich kursowanie następuje na oddzielne zarządzenie i regulowane jest indywidualnym rozkładem jazdy. Jedynym pociągiem, który może zostać uruchomiony bez rozkładu jazdy i jest prowadzony operatywnie, jest pociąg ratunkowy zmierzający do miejsca katastrofy kolejowej.
- pociąg nadzwyczajny specjalnego znaczenia (PONSZ)
- pociąg ratunkowy
- pociąg pogotowia sieciowego
- pociąg do układania nawierzchni
- pociąg do odchwaszczania torów
- pociąg pancerny
- Pociąg wojskowy inaczej (eszelon)
- Pociąg Amerika
Przypisy
- ↑ Zarys kolejnictwa L. Godwod, E. Kowalski, L. Nowosielski, ISBN 83-206-0632-2
- ↑ Muzeum kolejnictwa w Darlington
- ↑ 150 lat kolei na śląsku. M. Jerczyński S. Koziarski, Opole 1992
edytuj Zobacz też
edytuj Źródła
Ir-1 (R-1) Instrukcja o prowadzeniu ruchu pociągów - PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.
edytuj Linki zewnętrzne
Oficjalna strona Orient Expressu (en). [dostęp 8.08.2008].